Een ontmoeting
Eindelijk was het zover. Alle papieren ingeleverd en het dossier compleet, reed ik naar mijn afspraak met de schuldhulpverlener. En hoewel ik van mening ben dat het systeem zo is ingericht dat er meer verliezers dan winnaars zijn, en dat het vooral een kwestie van geluk is aan welke kant je belandt: ik ben ook niet helemaal ongevoelig voor de maatschappelijke consensus dat het wel je eigen schuld zal zijn als je in de schulden komt. Dus ik was ondanks alles toch zenuwachtig en merkte dat ik me vooraf al aan het verdedigen was in mijn hoofd.
Ik herinnerde mezelf eraan dat we allemaal spirituele wezens zijn in een lichamelijke ervaring en er dus geen reden was om bang te zijn.. Maar als voormalig jeugdzorgkind van lang geleden, heb ik slechte ervaringen met instituties, zeker als ze macht over mijn leven hebben en mijn nervus vagus herinnert zich dat beter dan ikzelf. Ik kalmeerde dus mijn zenuwstelsel door heel bewust te ademen; twee keer in en heel langzaam weer uit. Zoals een kind dat weer tot zichzelf komt na een driftbui en nog even een paar keer nahikt.
Ze kwam me halen in de grote hal van het stadskantoor waar ik me wat verloren voelde. De veel te grote stoel waar de receptioniste me naar had verwezen versterkte dat gevoel nog eens. Ze gaf me een formele maar niet onvriendelijke handdruk en vroeg me haar te volgen naar één van de spreekkamers.
Twintig jaar geleden had ik precies hetzelfde werk gedaan. Maar de omstandigheden hadden niet verschillender kunnen zijn. Ik ging destijds bij de cliënten op huisbezoek. Daar kon ik dan niet alleen de boekhouding ( of vaker het ontbreken daarvan) bespreken bij een kopje koffie; ik kon me meteen een indruk vormen van de rest van de sociale en maatschappelijke situatie. En de ernst van de financiële druk.
Nu werd ik door een deur naar binnen geleid in een kale zakelijke ruimte met een enorm bureau terwijl de dame van de schuldhulpverlening met haar badge zichzelf door een andere beveiligde deur binnen liet en tegenover mij plaatsnam. Ik kon hem niet zien, maar de hele ruimte ademde de aanwezigheid van een onzichtbare alarmknop.
Ze hanteerde een professionele afstand tijdens het gesprek en gaandeweg werd mij duidelijk dat haar formele distantie het schild was waarmee ze zich probeerde te beschermen. Ik begon me te realiseren dat zij banger was voor mij dan ik voor haar. Terwijl de zijden draadjes van mijn financiële toekomst in haar handen lagen, verraadden haar ogen en de spanning in haar stem haar onzekerheid.
Ik vermoed dat ze het zichzelf niet bewust was. Ik denk dat deze atmosfeer van wantrouwen gaandeweg om haar heen gegroeid was zoals je ook meestal niet ziet dat je kinderen groeien totdat ze ineens nieuwe kleren nodig hebben. Voor haar was deze procedure waarschijnlijk normaal en was ze gewend geraakt aan het gevoel van latente angst, hoewel ze oud genoeg was om nog meegemaakt te hebben dat het ooit anders was.
En ik realiseerde me ook dat het één het ander uitlokt. Als cliënt voel je je toch al kwetsbaar, je moet met je billen bloot en dit doe je pas als het water je aan de lippen staat en je echt niet anders kan. Dat vereist tactvolle communicatie want de vlam slaat maar al te makkelijk in de pan en doet het gesprek ontsporen. Wederzijds wantrouwen helpt dit proces niet. Maar ik begrijp dat er te vaak situaties zijn geweest waarin hulpverleners zich bedreigd hebben gevoeld. Wat uiteindelijk heeft geleid tot spreekkamers met alarmknoppen en aparte deuren voor cliënt en hulpverlener. Misschien had de dame tegenover mij zich ook ooit bedreigd gevoeld, in andere situaties, met andere cliënten. En had haar dat angstig gemaakt. En plotseling had ik enorm met haar te doen.
Twintig jaar geleden ging ik bij cliënten op huisbezoek. Alleen. Niet omdat ik zo stoer was, maar omdat de sfeer anders was. Betrokkenheid en medemenselijkheid waren toen geen bedreiging voor de professionele afstand. Er is veel veranderd — en niet in de goede richting
Ik zag haar angst waardoor de mijne direct verdween en toen ik haar vanuit mijn hart bedankte bij het afscheid brak een warme glimlach het professionele masker en stonden we even tegenover elkaar als twee gewone mensen.
Bij onze volgende afspraak neem ik koffie en zelfgebakken taart mee.
